PROGREDI. ПРОЕКТ "ЧИНЫГ". ВЫПУСК №6 - БАРАХЪТЫ ГИНО "БÆСТЫРÆСУГЪД"


Ирон фольклор æмæ литературæйы зынгæ бынат ахсы фæндырдзæгъдæджы хъысмæт. Ирон адæмæн сæ зæрдæйы хъæлæс фæстаг сæдæ азы сси Къостайы «Ирон фæндыр». Фæлæ æнусты дæргъы уыцы фарны хъуыддаг æххæст кодтой Сырдоны дыууадæстæнон, Ацæмæзы сызгъæрин уадындз, æнæзонгæ Орфейы фæндыртæ. Ацы темæ иудадзыг æндæвта Гинойы дæр.

Барахъты Гино уыд хъаруджын æмæ курдиатджын адæймаг. Нæртон лæг йæ хъару æвдыста кардæй, йæ курдиат фæндырæй. Афтæ зæгъæн ис Барахъты Гинойæ дæр. Уый уыд сæрибарыл тохгæнææг æмæ рухстауæг, революцийы хæстон æмæ сфæлдыстадон кусæг. Уый уыдис цардаразæг, фидауц æмæ рæстдзинады зарæггæнæг.

Барахъты Гино уыд патриот. Уыцы зондахаст æй æркодта тохы фæндагмæ -- уым æхсыст йæ удыхъæд, рæзт йæ курдиат. Гино уыд «номдзыд ирон фысджытæй», уый йæ цард æмæ йæ тыхтæ радта ирон адæмы фарнæн, ирон культурæйы рæзтæн. Гафез æй хоны «лæджы цардыл тохгæнæг», Дзугаты Георги -- «йæ адæмы ахсджиаг хъæбул», хонынц æй «æхсар æмæ намысы поэт».

Уацмыс у гимн курдиатæн, йæхæдæг дæр зæлы музыкæйау. Ис ын хъæлдзæг, комедион райдайæн, фæлæ уымæй райрæзы драмон сюжет. Хуымæтæг мæгуыр лæппу уыд зæрдæхъæлдзæг, йæ цин йæ хъуыдыйыл фæуæлахиз, æмæ йæхицæй раппæлы. Йæхæлар ыл бахуды. Лæппу йæ ныхас нал басаста, хиппæлой разына, уый йæ сæрмæ не схаста æмæацыд йæ бæллицы фæдыл. Зын хъуыддаджы бацыд Канаты Афæхъо. Тæссаг ын уыд фыддæр худинагæй. Фæлæ йæ зæрдæйы баиу сты уарзт æмæ сæрыстырдзинад, уыдон æй разæнгард кæнынц фæлварæнтæм, йæ лæгдзинад ын дæтты ныфс, æмæцæуы йæ хъысмæт æвзарынмæ. Цæуы курæг, æвзæрст лæппуты æнæ дзуаппæй чи здахы, уыцы Бæстырæсугъдмæ.

Ацы поэмæйы зыны иу хъуыддаг: ирон лæппу у сæрыстыр æмæ æгъдауджын, йæ бон нæу ирон этикет халын... Ахæм уавæры уыд Нарты Сослан дæр уæйгуыиы хæдзары, Хуры чызг Ацырухсмæкурæг куы 'рцыди, уæд. Нæрæмон нарт уæд йæ фæндон загъта фæндыры цагъдæй. Афæхъойæн дæр фæндыр разынд «удфæлæууæн хос». Рæзы радзырды æлвæст архайд. Йæ кульминации у Афæхъойы кадæг. Раргом лæппуйы зæрдæ -- рæдау, сыгъдæг, уæздан адæймаджы хъæздыг миддуне. Аивад сæтты эгоизмы тых, зыд æмæ кæрæфы монц, уæлахиз кæАивад сæтты эгоизмы тых, зыд æмæ кæрæфы монц, уæлахиз кæы исбоны хъомысыл.Аивады уæлахиз Гинойы эстетикæйы нысан кæны фидауц æмæ рæстдзинады уæлахиз. Адæймаг рæсугъд æмæ хъæздыг у йæ удыхъæдæй, йæ зонд æмæ лæгдзинадæй -- ахæм у Гинойы гуманистон хъуыды, йæ этикон хатдзæг.

Дæ чиныг ссар!

Хэштег проекта - #чиныг