СОНЕТÆ

(Сонетты быд)
1
О, байхъус-ма, мæ цин, мæ бон, Сонетæ!
Æрæгвæззæг Сылтаныхъы быдыры
Æфхæрд, ыссæст сырх дидинджыты хъуыры
Сæууон æртæх цæхæркалгæйæ федтон...
Тæхуды æмæ уый хуызæн куы 'рттивид
Мæлгæ-мæлын дæр уарзонад мæ риуы!
Мæ зæрдæ худы, о, мæ хур, мæхиуыл,
Кæй хæссын æз чысылæй нырмæ хивæнд,
Хæххон цæргæс тæрк-уады уынæр уарзы.
Цæф сæгуыт — урс æхсæрдзæны уылæнтæ,
Æз та — рæудымгæ хуымгæронæй хъазгæ
Дæ зарæгæн куы 'рбахæссы йæ зæлтæ,
Уæд сриссы зæрдæ сонт сагъæстæй, уарзгæ.
Мæ цардвæндагмæ акæсын мæ сæнтты.
2
Мæ цардвæндагмæ акæсын мæ сæнтты.
Нæ, ивгъуыд бонтæй хъаст кæнын нæ хъæуы...
Æрмæстдæр иу хатт цард лæвæрд кæй цæуы,
Гъе уый тыххæй æууæндæм мах нæ фæндтыл.
Æз фехъуыстон кæмæйдæрты, сæ радæн
Кæй нæй фæуæн, æнæмæлæт кæй сты.
Нæ цæсты раз уæд барæджы ныв сысты,
Рыгкалгæ уый фæцæйтæхы, йæ бадæн
Уæгъд у сæ куывды фидæны фæлтæрæн.
Хæлæггæнгæ фæкæсын æз йæ фæстæ.
Æрдз алкæмæн æмхуызон тых нæ дæтты,
Фыдвæззæг мыл æркæндзæни, фыд рæстæг,
Мæ фатдоны фæуыдзысты мæ фæттæ...
Фæлæ мын ныфс дæ рухс сурæт фæдæтты.
3
фæлæ мын ныфс дæ рухс сурæт фæдæтты...
Мæлæт, мæлæт... Цæй тыххæй мын ныббара?
Лæг иннæтæн дæндагæй рухс куы дара,
Уæд ын йæ тых адзал дæр ма нæ сæтты.
Уый нæу мæ бон... Фæлæ уæддæр гъе уымæ
Бæлгæ-бæллын æз амæлдзынæн искæд.
Хъысмæт мæм, уадз, æвæд фæуынæй 'взидæд,
Мæнæн дæр цард лæвæрд цæуы цæрынмæ.
Фæндаджы даргъ мын уарзын кæны фидæн,
Æмæ уынын мæ фарсмæ дæу, Сонетæ.
Кæцæй фæдæн, цæуыл фæзарын, чи дæн,
Дæ уындæй амонд сау лæппу куыд федта,
Гъе уый тыххæй дын дзурдзысты сонеттæ.
4
Гъе уый тыххæй дын дзурдзысты сонеттæ:
Цъæх уалдзæг мæм æрбацыди дæ хуызы,
Æмæ æдзух мæ къабæзтæй фæхъуысы
Фыцгæ туджы тыхджын уынæр, Сонетæ.
Ыстыр тохæн йæ цырынмæ цæугæйæ,
Мæ уд дæттын нæ бæллицты сæраппонд.
Æмæ мæ сæнттæ уымæн ысты райгонд,
Æнусмæ мæн кæй уарздзынæ зæрдæйæ.
Мæ рацыдвæндаг азты фæлмæй разынд,
Уæлахизтæн дзы нæй сæ кой, сæ хъæр дæр.
Уым гом уæрагæй хурсыгъд саби хъазы.
Æмæ æртæхы хуры тын куыд хъаза,
Йæ тымбыл русты афтæ худы цард дæр...
О, ма схъыг у, мæ Сонетæ, хъус дарддæр.
5
О, ма схъыг у, мæ Сонетæ, хъус дарддæр:
Цы нæ фыдуаг ми ракодтон нæ хъæуы!
Æлгъыстой мæ, дзырдтой-иу мын: «Нæ хъæуы!..»
Фæлæ-иу кодтон бонæй-бон фыдуагдæр.
Цыбыр у цард. Кæм ысты, кæ, мæ сæнттæ?..
Кæм ысты, кæ, мæ рагуалдзæджы бонтæ?
Уæлдæр тæхыныл сонт зæрдæ кæй домдта,
Кæй сайдтой химæ мигъæмбæрзт бæрзæндтæ,
Уый 'взонг азтыл хъынцъымгæнгæ, æнкъардæй
«Хæрзбон, хæрзбон!» цымæ цæй охыл загъта?
Æбæрæг зæл йæ хъус æрцахсы дардæй.
Сыгъзæрин сисджын маргъ йæ къухтæй суагъта,
Мæ сабидуг фæлыгъди дард мæ цардæй,
Йæ фæдтæ ма мæ риуы арф ныууагъта.
6
Йæ фæдтæ ма мæ риуы арф ныууагъта...
Уæдæ цæй тагъд, цæй тагъд ызгъоры рæстæг!
Кæрæдзимæ мæ былтæ фесты 'лвæстдæр,
Æмæ мыл хъавгæ цард йæ уæз æруагъта.
Мæ сæрыхъуынтæ аив зулмæ фастон,
Æмæ фæстаг бон скъоламæ куы цыдтæн,
Хъуыдыгæнгæ, хæлд кауы цур лæууыдтæн.
Гъе стæй мæхи сæрдасæнæй æрдастон.
Кæддæр кæй мардтон резинæ æхсæнæй,
Гъе уыцы мæргъты сусæг зарæг уарзтон.
Сæууон уахъæз цъæх сыфтæрты æхсæнæй
Зырзыргæнгæ цы урс дидинæг хаста,
Цы уыди уымæ дард азты хуызæнæй?..
Мæ рагуалдзæг! Мæ рухс бæллицты ахстон!..
7
Мæ рагуалдзæг! Мæ рухс бæллицты ахстон!..
Мысын æй æз. Мæ зæрдæ дзы нæ раид —
Фæстæмæ ма йын раздахæн куы уаид:
Тæрсын, мыййаг, цы гæлæбуты ахстон,
Цы сындзытæ ныхсыдысты мæ къæхты,
Уыгæрдæнмæ цы къахвæндæгтыл уадтæн,
Мæ рустæн мын цы уддзæф кодта батæ,
Мæ хæлаф-иу кæм ныххуылыдз æртæхы —
Гъе уыдон æз куы нал арон, уæд къаддæр
Фæуыдзысты мæ рагуалдзæджы фынтæ.
Æмæ мæм цас уой азты фæлмы дарддæр,
Гъе уыйас сæ æнкъарддæрæй мысдзынæн,
Мæ зæрдæйы сæ рухс сурæт хæсдзынæн:
О, сабидугæй ницы ис зынаргъдæр!
8
О, сабидугæй ницы ис зынаргъдæр!
Æвзонгдзинад, рæдыдтытæн у бараг.
Куы 'рцæйцæуы цæрдæг мæ рæзты барæг,
Фæфæнды мæн, куы атæхид уый тагъддæр,
Фæфæнды мæн... Фæлæ цæстыныкъуылдмæ,
Рыгкалгæ, уый куы нал фæзыны тигъæй,
Йæ фæстæ уæд куы баззайын æз джихæй,
Зæрдæрисгæ æмæ бæлгæ йæ уындмæ.
Гъе афтæ æз, æвзонг уæвгæйæ, арæх
Куывтон: «О рæстæг, зон æфсургъау уайын,
Æз ас лæг суон, цæй, урс бæлонау атæх!..»
Ныр ивгъуыдæн йæ тар хъæбысы тайы
Мæ сабидуг æмæ йæ, марадз, раздах.
Фæлæ мæ цард йæ гуылфæнмæ куы сайы.
9
Фæлæ мæ цард йæ гуылфæнмæ куы сайдта,
Дæу хуымгæрон зæрдæхъæлдзæгæй федтон:
Чызджытимæ изæрыгон, Сонетæ, —
Мæ сагъæссаг, мæ заринаг, мæ катай.
Цы бон дæ федтон, уыцы бон æлгъитын
(Мæ царды уымæй рухсдæр бон нæ уыди),
Мæ цардæй уæд æнцойдзинад фæхъуыди,
Мæн аууонау фæндыд дæ фæдыл зилын...
...Фæлладхуызæй лæсыдысты цъæх мигътæ.
Ды сæм цыдæр æнкъардхуызæй куы кастæ,
Бæгънæг бæрзæн йæ урс къалиутæ уигъгæ,
Фæндаджы рыг дзæгъæлдзу дымгæ хаста.
Уæгъд хæдоны мæнæн нæ уыди ихæн,—
Ды тавтай мæн дæ уды хъарм, дæ кастæй.
10
Ды тавтай мæн дæ уды хъарм, дæ кастæй.
Фæдзырдтон дын мæ сагъæстæ, мæ фæндтæ!
Кæдæмдæр дард фæхастой мæн мæ сæнттæ,
Мæ дзыккутæ мын ды рæвдаугæ фастай...
Дæ цæстыхауты уымæлгæнгæ уади
Дæ сæуæхсидхуыз уадултыл дæ цæссыг,
Уæууæй, уæууæй! Мæ хъуыдытæн сæ мæсыг
Æдых маргъæн йæ ахстонау ныккалди!
Æндæрæн дæ кæй дæттынц, уый куы загътай,
Æгæр æрæджиау фембæлдыстæм мах та...
Мæ фæдыл дæ уæ ардбахæрд нæ уагъта.
Сонетæ, о, мæ зæрдæ мын ыскъахтай,
Цыма мын кард мæ риуы арф ныссагътай,
Мæ заринаг, мæ сагъæссаг, мæ катай!
11
Мæ заринаг, мæ сагъæссаг, мæ катай!
Уæлдай рæсугъддæр адæймаг уæд вæййы,
Куы гуыры уарзт хæххон донау зæрдæйы,—
Уый махæн æрдз хуыздæр лæварæн радта.
Куы амæлæм, уæддæр нæ фæстæ судздзæн
Æнæхуысгæ, æнæсæфгæ нын чи у,
Нæ уыцы уарзт æндæртæн дæр сæ риуы:
Æн' адзалæй куы ниудзæни, куы худдзæн.
Куы 'рмынæг вæййы искæй рыст зæрдæйы,
Уæд асæст бонтæ ралæууынц йæ царды,
Йæ тых сæтты, йæ фæндагыл фæллайы,
Гъе стæй йæ айсы сау ингæн йæ рады...
Сонетæ! Хорз у уарзонадæй тайын,
Мæ зæрдæ-иу мын барухс кæн дæ кастæй.
12
Мæ зæрдæ-иу мын барухс кæн дæ кастæй.
Цыдæр ныфс ма куы баззади мæ риуы:
Æнусмæ дæр нæ уарзондзинад иу у.
Нæ хъысмæт нæ фæйнæрдæм кæд фæхаста,
Уæддæр, цы уыди иумæйаг нæ удтæн,
Цы мысдзыстæм рæсугъддæрæн нæ царды,
Ды ме 'взонг азтæн фидыцæн кæй радтай,
Йæ тыхы раз кæмæн ницы у фурд дæр,
Сонетæ, уыцы уарзондзинад хъахъхъæн.
Мæ цин, мæ хъыг дæ зæрдæмæ кæд хастай,
Гъе уæд кæй уарзтон, уыцы зарæг ракæ
Хæристы бын, мæ бецыкк мын кæм фастай.
Æмæ, мæ хур, дæ хъысмæтæй хъаст ма кæ:
Рынчын ыстæм нæ хъыг æмæ нæ уарзтæй...
13
Рынчын ыстæм нæ хъыг æмæ нæ уарзтæй...
Гъе уымæй ма хуыздæр цы уа нæ зæххыл!
Дæ ныв дын фенын райсомы æртæхы.
Дæ кой дын хъусын сыфтæрты ныхæсты,
Æмæ та æз дæ уындмæ ног фæбæллын.
Цæрдзæн, мæ хур, мæ зæрдæйы дæ сурæт,
Æмæ дын, уадз, мæ сонеттæ фæдзурæнт,
Мæ хъусты ма дæ рох зарæг кæй зæлы,
О, хатгай фестъæлфын, фæлæ мæхиуыл
Ныххæцын æз. Цы домон ивгъуыд азтæй?
Мæнæн дæуæй, дæуæй зынаргъдæр чи у?
Ды мæ Нæртон Агуындæйау куы уарзтай,
Куы нывæрдтай дыккаг зæрдæ мæ риуы,
Мæ хъысмæт мын дæ хъысмæтимæ сбастай.
14
Мæ хъысмæт мын дæ хъысмæтимæ сбастай.
Нæ фæдæн хызт æрмæстдæр иу фыд мæтæй:
Дæ сæрыхицау искуы бон йæ батæй
Мæнæн мæ ном дæ зæрдæйæ куы сласа,
Мæнæн та уæд мæ цардуалдзæг фæсурдзæн,
Ныууасдзæн уыг нæ дыргъдоны æнкъардæй,
Уæд банцайдзæни булæмæргъ йæ зардæй,
Фæззыгон арв мыл уазал дон фæрсудздзæн:
Нæ, нæ, Сонетæ! Нæй уæвæн гъе уымæн!
Æнæ цъæх уалдзæг афæдз ды кæд федтай?
Йæ бæркæдтæ куы сисой адæм хуымæн,
Æнæ дæ сурæт уыйау у мæ зæрдæ,
Мыййаг дæ æрдз ысфæлыста кæд уымæн,
Цæмæй мæ зардмæ хъусай ды, Сонетæ!
15
О, байхъус-ма, мæ цин, мæ бон, Сонетæ!
Мæ цардвæндагмæ акæсын мæ сæнтты,
Æмæ мын тых дæ рухс сурæт кæй дæтты,
Гъе уый тыххæй дын дзурдзысты сонеттæ.
О, ма схъыг у, мæ Сонетæ, хъус дарддæр:
Йæ фæдтæ ма мæ риуы арф ныууагъта
Мæ рагуалдзæг — мæ рагбæллицты ахстон.
О, сабидугæй ницы и зынаргъдæр.
Æмæ мæ цард йæ гуылфæнмæ куы сайдта,
Ды тавтай мæн дæ уды хъарм, дæ кастæй:
Мæ заринаг, мæ сагъæссаг, мæ катай!
Мæ хъысмæт мын дæ хъысмæтимæ сбастай.
Рынчын ыстæм нæ хъыг æмæ нæ уарзтæй.
Мæ цардмæ мын дыккаг уалдзæг æрхастай.



Автор: МАЛИЕВ Васо

Другие стихи автора