НÆ ФЫДÆЛТЫ КАДÆГ

1. Номарæн

Нæ фыдæлтæ! Лæгæн йæ бартыл

Уæ цард кæд æвгъау кодтат, кæд?

Фæлæ-иу туджы 'ртах уæ кардыл

Зырзыргæнгæ куы 'рлæсти, уæд

Уыдтат: лæгдых æмæ æхсарæй

Нæй ссарæн ног цардмæ фæндаг,

Æмæ-иу цæстыты раз тарæй

Куы сыстад дард фидæны уаг...

Уæ зæрдæ уын гуырысхо 'вдæрзта,

Уыди фæстагæттыл уæ мæт.

Æмæ куы не 'руагътат уæ гæрзтæ,

Нæ зæххыл барджынæй уæ фæстæ

Рæстæг нæ ныммарзта уæ фæд:

Хуыздæр цы уыд уæ рухс сæнтты,

Уæ' рæсугъд аргъæутты цы загъд и,

Уый агурæг лæджы хъуыды,

Тымыгъау тохмæ сидгæ стахти.

Мах хастам пиллон арт æрцытыл —

Сырх тырыса — æнусон кад.

Зæххыл цы стырдæр тох æрцыди,

Гъе уым ирон туг Дæр ныккалд.

Хуыссут, нæ тохвæллад фыдæлтæ!

Нæ зæрдыл дардзыстæм уæ ном.

Фæлæ уæ рох кадæджы зæлтæ

Мæ хъисфæндырæн йе 'лвæст тæнты

Æмбæхстæй дарын нæу мæ бон.


2. Алантæ

Сæ мыггаг скуынæг и алантæн...

Джызæлдон абухгæ бырсы.

Æмæ йæ тугæнхъæвзт уылæнты

Нæ хæдзархæлд хъайтар фыдæлты

Пырх буары сау тугтæ æхсы...

Дзырддзæугæ урсрихи зæрæдтæ

Кæнынц сæ хъысмæтыл тæрхæттæ:

— О, Дунескæнæг! — загътой уæд,—

Нæ куывд дын абон барст фæуæд.

Хъаймæт æрцыд! Бæстысæфт скодтай

Джебогъы фындз æмæ зынгæй.

Мæгуыр тæригъæддаг зæххонтæ

Сæ мæлæт де 'фхæрды уынгæ

Кæнынц фæстаг улæфт, æмæ

Нæ тугæвдылд зæххы сæрмæ

Æиуд хъуырдухæнгæнгæ зилы

Нæ сæфты хъæр. Уæууæй! Æууилы

Лæджы зæрдæ æгæрон маст:

Мæлынц, мæлынц нæ сахъ кæстæртæ!..

Фæлæ хæссæм бæрзонд нæ сæртæ.

Нæ хъысмæтæй нæ кæнæм хъаст:

Зæххыл ис фесафæн алантæн,

Фæлæ сын басæттæн куы нæй!


3. Хæхтæ

Æнæфæугæ æдзæм æхсæв...

Æнæбæрæг дæлдæр-уæлдæртæй

Уæларвмæ ивазынц сæ сæртæ.

Цыма нымæтын ехсы 'рцæф

Æркодта арвгæрон цæндæвæрд

Уæйгуыты аууæтты. Кæд сын

Хъысмæтæй баззади хæслæвæрд —

Сæ уæнтыл арвы къуырф хæссын...

О, бузныг, урс хæхтæ! Уæ сæрмæ

Кæддæриддæр æрттивæд арв!

Нæ фыдæлты нымбæхстат арф,

Мамаймæ кастыстут дæлæмæ...


4. Мамай

Зæгъы Мамай æвирхъау 'фсæдтæн:

— Тæрсы æппæт дуне мæнæй.

Табу ыстыр Хуыцауæн, зæдтæн!

Зæххыл нæ уыдзæн æмæ нæй

Зынаргъдæр уе стыр ханы цардæй

Сæ бирæ сфæлдыстыты 'хсæн.

Уæлæрвты фæндæй мах нæ кардæй

Зæххонтæн царды фæтк фыссæм:

Быныскъуыд скæндзынæн аланты,

Æз дуне басудздзынæн арты!

Мæ къах цы ран æрлæууа, уым

Зæхкусæг нал кæндзæни хуым.

Рæстæг æфтауы тых мæ тыхыл,

Сыгъзæрин у мæ бæхы барц,

Æнусты тохы фæд — мæ ныхыл,

Æрвон куырдадзы 'хсыст — мæ арц.

Куы атæхон æнусты сæрты,

Мæгуыр сæ бон фæлтæртæн уæд!

Фæлæ мæнæн дæр ис, æфсæдтæ,

Хъысмæты чиныджы мæлæт.

Æмæ йæ æвирхъау фыдæхæй

Паддзахы фервæзын кæндзæн

Æрмæстдæр кадæггæнæг. Зæххæй

Уæларвон дунемæ тæхдзæн

Мæ уд сыгъзæрин мырты астæу,

Æмæ уæд ме 'нæуынгæ кард

Цæвдзæни ноггуырдæн йæ астæу.

Гъей, кадæггæнæг! Ратт мын цард!


5. Кадæггæнæг

Лæууы сæдæаздзыд зæронд

Йæ зонгуытыл Мамайы цуры:

— Дæ ницæйаг цагъар дæм дзуры,

Тæрхон ын рахæссæд дæ зонд.

Æппæт дугты, фæлтæрты фидыц!

Уыдтон, дæ хæстонтæ куыд фидынц

Дæ зæххыл арвы бын сæ хæс,

Æмæ хæлæггæнгæйæ æз

Куы агуырдтон дæс азы фадат,

Дæ кады денджызыл мæ цард

Цæмæй сыгъдæг æртæхау бафта...

Фæлæ фæсайдтон æз мæ ард!

Табу йын уæд! Барзондыл бадæг

Мæ куывд нæ исы! О, уæд та

Куы фæуид авд дæлдзæх мæ раттæг...

Нæ уайы де стыр цытыл кадæг —

Ыскъуыйынц фæндыры тæнтæ.

Куыд баурома хурхгонд дуджы

Æнуд хъæрзын, æнуд хæр-хæр?

Адзалхæссæг тымыгъы хъæр

Æлвæст зæрин хъисты рæмудзы...

О, дуне бафсæда дæ цинтæй,

Ныббар, æргом ныхас зæгъын:

Алайнаг уды тугдадзинтæй

Нæма уыд фидардæр зæххыл

Æмæ мæ пырх фæндыры тæнтæ

Уыдонæй баивын хъæуы.


6. Алайнаг уды тугдадзинтæ

Йæ ныхæй сау зæххыл æндзæвгæ

Мамайæн уацхæссæг зæгъы:

— Паддзах! Дæуыл йæхи фæдзæхсгæ

Хæсты быдырæй уац тæхы:

О, де 'фсад... де 'фсад тохы сæфы!..

Æвирхъау цирхъыты цæхæр...

Æртæ боны, æртæ æхсæвы,

Сæ туг фæкалд, фæлæ уæддæр

Фыдгултæй удæгасæй иу дæр

Нæ бахауд уацары дæумæ.

Æрмæст цыппæрæм бон, сæумæ,

Хæсты фæзы куы нал уыд цъиу дæр,

Уæд арв ныннæрыд, сыстад уад —

Уый мастисæг йæ бæхыл уад

Алан — дæсаздзыд Ос-Хъарадзау.

Мæ дзырд дæм ма фæкæсæд хардзау,

Фæлæ дæумæ сласта йæ кард.

Нæ паддзах! Райс уæлæрвты арфæ:

Нывонд кæны сæ рухсуынаффæ

Дæуæн уацар Аланы цард!

Иæ цармæй йын ыскæ æрчъитæ,

Иæ фидар уды тугдадзинтæ

Дæ къухы бафтыдысты ныр,

Æмæ сæ райгуырдзæн фæндыр.


7. Фæндыр

Тæрсы Мамай: «Уый циу, уæу-уæй!

Æбуалгъ нывтæ мæ цæстыл уайынц:

Алантæ, кæс, сæ бæхтыл уайынц,

Ныххауди туджы цады мæй.

Кæрон! Адзалы тас ыздыхсы

Дæлимоны æндæргау раст

Мæ зæрдæйыл, æмæ куы хъуысы

Фæлтæрты мастисæг цъæхахст.

Кæрон! Мæ фæнд фæбадт мæ хъуыры,

Мæ сæр цæмæ 'рхауди, цæмæ!

Кæрон! Къæскъæсгæнгæ лæбурынц

Аланты стæгдартæ мæнмæ.

Мæ зæрдæ мын æлвасы уазал,

Æви мæм зинты хъæр хъуысы?!

Уый циу? Уый циу? Æви мæ адзал

Æртахти зарæджы хуызы!»

Æрцыди зондаби зæронд:

— О, тас дын нæу, мæ паддзах, зинтæй,

Фæлæ алайнаг тугдадзинтæй

Дæуæн цы фæндыр æрцыд конд,

Гъе уый æбуалгъ мыртæ сты уыдон...

Æнæуынгæ æмæ дывыдон

Зындоны арт кæсы дæумæ,

О, раздæх, курын дæ, хъæмæ.

Дæ ныхмæ сыстад Ныфс йæхæдæг

Алайнаг адæмы хуызы.

Сæттæн сын нæй! Уыныс дæхæдæг,

Мæлæты 'ртхъирæнтау хъуысы

Сæ уды уидæгты зæлдар.

Цытджын паддзах! Дæ зæрдыл дар:

Тыхджын — сæ маст, тымыгъ — сæ бæхтæ,

Æмæ сæ хъахъхъæнынц сæ хæхтæ.


8. Хæхтæ

О, бузныг, урс хæхтæ! Уæ сæрмæ

Кæддæриддæр æрттивдзæн арв:

Нæ фыдæлты нымбæхстат арф,

Мамаймæ кастыстут дæлæмæ.



Автор: МАЛИЕВ Васо

Другие стихи автора