ФЫДЫ ФАРН

Сонеты быд

I

Дæ уæлæ — зæхх, дæ нывæрзæн — къæйдур.

Дæ ингæныл бæрзы цæссыг æрхауы.

Мæнмæ дæуæй цы хæс, цы азым хауы.

Цы кæнон æз? Мæрдон фын æмæ хур

Кæрæдзийæ кæм хицæн кæнынц, уырдæм

Цæуынц уынæргъгæ амонд æмæ маст.

Сæ райдайæн — лæджы фыццаг цъæхахст.

Зæххон фæндæгтыл нæй цæуæн дыууæрдæм:

Фæхæццæ дæ кæронмæ, уæд — æгъгъæд,

Дæ цæстытыл — дæ дыууæ судзгæ артыл

Мæрдырох у уæззау хохау æндæгъд.

Цы у нæ мæт? Цæмæн фæкæуæм мардыл?

Æрхауди дыргъ, фæлæ нæ уыд рæгъæд...

Мæ хъыг дæ ногæй бафтаудзæни цардыл.

II

Мæ хъыг дæ ногæй бафтаудзæни цардыл.

Дæ намыс сыстдзæн ингæнæй нæргæ,

Дæ хотых ногæй домдзынæ, бæргæ,

Фæлæ, æнамонд, баззади дæ уартыл

Хæсты цырен, уæззау цæссыгты мал,

Æмæ йын сисæн ивгъуыд бонтæй нал и.

Дæ зæрдæйыл мæлæтдзаг цæфтæй цал и,

Гъе уал царды дын ратдзæни адзал,

Бæгъатырыл хæсты æвирхъау арты

Бырсгæ-бырсын куы аныгуылы хур,

Уæд ын фыдгул цыт топпæхстæй куыд ратты,

Гъе афтæ раст. Æмæ хъысмæты цур

Дæ рæстаг тох мæ зарæгыл цы бæтты,

Ныр уымæн ис æнæхæлгæ бындур.

III

Ныр уымæн ис æнæхæлгæ бындур,

Кæд аууон уыдтæ — сиу у мемæ буарæй,

Æз дæ хæсдзынæн саударæгау, барæй,

Кæд дæ мæнæй фæхицæн кæна хур,

Мæ фæндагыл уæд сау æндæргæй баззай,

Дыккаг мард дæ нæ акæндзынæн æз,

Фæлæ дæуæн цы цард баззади разæй —

Мæ гуырдзы 'вæрд, гъе уымæй фид дæ хæс,

Мæ райдайæн! Æз зонын, ахæм бартыл

Нæ раттаис мæнæн æфстауæй цард.

Мæн тыххæй сыгъд дæ сыгъдæг риуы арт,

Æрхауди састæй де 'хсаргард дæ ардыл,—

Фæзындтæн æз — дæ уæлахизы кард,

Фæстæмæ тохмæ сыстадтæ мæ зарды.

IV

Фæстæмæ тохмæ сыстадтæ мæ зарды.

Мæлынц поэттæ... Баззайы сæ уарзт.

Сындæг æрбады хурæмхиц æвзартыл

Сæ цæстысыг, сæууон æртæхау, раст.

Кæугæ-кæуын дæр чи нæ зоны цудын,—

О, мæн дæ хъыджы басудзын фæнды!

Сæдæ царды куы уыдаид дæ удæы,

Уæддæр сæ тохы сиу кодтаис ды,

Куыд ысрæмудзой судзгæ динамитау,

(Сæ даргъ нæ хъæуы, дæу хъæуы сæ тых),

Цæмæй дæ ном, адзалы сæрты хидау,

Мæн сæвæра ыстыр цыты æмных.

Цы уыдтæ, уымæй а дунейыл фидау,

Сæтт де 'хсарæй хæрам удтæн сæ ных.

V

Сæтт де 'хсарæй хæрам удтæн сæ ных.

Рæстдзинады уæлдæр мидис, дæ фæрцы

Зæххыл мæ хъæстæ 'взаруадзгæ фæпырх.

Нæй ахæм хъыг, нæй ахæм хъару æрдзы,

Мæ райдайæн мын чи стона дæуæй,

Дæ царды рад дын чи байса мæ удæй,—

Цы рауаид æнæ уылæнтæ фурдæй?

Уый аныхъуырид дойны змис зыдæй.

Æз сыстадтæн дæ денджызы цæхъалтæй,

Кæд дæ хъыгдарынц д 'арæнтæ, уæд мæ

Ныццæв нæргæ йæ дурбылтыл æмæ

Сæхи фæйнæрдæм айсдзысты дæ цардæй.

Гъе афтæ тынг бæллыдтæ ды мæнмæ,

Куыд ыссарай дæхи мæ уды ссардæй.

VI

Куыд ыссарай дæхи мæ уды ссардæй.

Фæлæ цæмæн, цæмæн дæ хъуыдтæн æз?

Егъау кæй у лæджы номæн йæ хæс,

Гъе уый тыххæй мæ хъахъхъæныс мæнг ардæй.

Ног райдайыс — кæм райдайы мæ тох.

Нæ бæллыдтæ дзæнæты хуызæн цардмæ,

Нæ уарзтæй ды, цы нæ фæзыны дардмæ,

Æмæ нæ хуыдтай кувæн обау хох.

Бæрзæндты й 'аууон чи бакодта хæрды,

Гъе уыдонæй дæ каст уыдис уæлдæр,

Кæд уыд тæссаг зæйрацыдæй, уæддæр

Уыдтай мæ сæумæ де 'нусы изæры.

Æрцыд рæстæг, æрвон куырдау мæн дæр

Дæ уд рæсугъд æнкъарæны куы сæры.

VII

Дæ уд рæсугъд æнкъарæны куы сæры

Мæ бæллицтæ, мæ буар æмæ мæ зонд.

Фæлæ Батрадзы иу тъангау мæ сæры

Æнæхсыст баззад иу дадзины конд:

Æмæ мæ мæлæт уымæй уыдзæн, зонын...

Мæ азты мын æрдзы тæрхон хынцы:

Мæ хъыг цæлхдурау ивгъуыд бонтæм ссонын,

Фæлæ йыл уыцы иу дадзин хæцы,

Ды — æз кæй дæн, гъе уый æнкъарæн сафы,

Æмæ кæны дыууæ дихы нæ тых,

Нæ хъысмæттæ цæрынц кæрæдзи арфы,

Ис уыдон æхсæн удхары æртдзых...

Кæд, чи зоны, дæу ингæнмæ нæ тавы

Æгас амонд — дæ зарæджы æмдых...

VIII        

Æгас амонд — дæ зарæджы æмдых...

Бынæн ныууагътай а зæххыл дæ фыртæн

Сыгъдæг æмæ цыты бæрзæндæн ных.

Фæлæ æз та кæм ыссарон дæ цыртæн

Æнустау фидар мрамор? Нæй æхца.

Фæлæ мын уый хыгъд дунейыл цы бар и,

Цæмæй дæ уидаг фидæныл хæца! —

Куыд кодта скрипкæ рагон Страдивари[1]

Гъе афтæ раст мæхи мæхæдæг æз

Зæрин æрмдзæфæй араздзынæн цадæг,

Æмæ куы суон бынтон дæхи æнгæс —

Æгас уыдзынæ буарæй дæр, мæ раттæг!

Æрлæуу æнусондзинады æмвæз,

Хæлар дын уæд мæрдты бæстæм мæ кадæг.

IX

Хæлар дын уæд мæрдты бæстæм мæ кадæг.

Нæ фыдæлтæ, хуыздæр хорз уæм цы ис,

Уæ байзæддаг гъе уымæй свæййы саг лæг,

Фæлæ ингæнты бамбæхсут уæ рис.

Уæ кой нæ вæййы цингуывды, нæ мæрдтæ,

Фæлæзыны бон фестъæлфут æваст.

Ныууасынц бæхтæ, ферттивынц уæ кæрдтæ,

Фæдисмæ стоны сау сыджыт уæ маст.

Фæллад зæрдæты цоты мæт фæлгъауы,

Уæд кад дæр уæ гъе уымæн хъуыд æрмæст,

Цæмæй, хъысмæтæй кæстæртæм цы хауы,

Гъе уый цæуа уæ рæсугъд номæй барст.

Æз дæр, мæ фыд, дæ хоры мыггаг тауын,

Æз дæр хæссын тырысайæн дæ уарзт.

X

Æз дæр хæссын тырысайæн дæ уарзт.

Нæ, де 'фхæрд не сси тугисыны хъама.

Мæнæн рæсугъд фæндагсар феста хъуамæ

Сыгъдæг æмæ хъæбатыр уды маст.

Цыма æууылдта зайлаг калм йæ дзыхы

Æрвон фæрдыг — дæ бæллицты æнгæс,—

Æмбæхстæй царди де знæгтæн сæ тыхы

Дæ ном бæрзонддæр сисыны фæрæз

Æмæ йæ байстай стыр тохы, мæ раттæг.

Ныр сыстади уæлахизы нысан,

Уый н' аппардзæни сахатæн йæ фатæг

Рæстæджы хыгъдæй ивгъуыды хæсæн.

Ды дæ», мæ фыд, рæстдзинады хуызæн,

Æппæты растдæр трибуналы бадæг.

XI

Æппæты растдæр трибуналы бадæг,

Дзыллæты раз хæрамæн кæн тæрхон,

Мæнæн мæ хæс зæххы уæзæн ысхон —

Дæ хъысмæтыл дын сараздзынæн кадæг.

Дæ тæрхон рахæсс. Нал рæдийы мард...

Кæйдæр фыдгæнд йæхи зианæй нæ бары,

Йæ бон нæ вæййы йе стыр хъыг æнкъарын,

Фæлæ уый зоны: ис уæлæуыл цард.

Æмæ дæ тæрхон цас рауайа растдæр,

Бæстыл гъе уыйас къаддæр уыдзæн маст.

Ды уый тыххæй дæ удыгæстыл баст дæ.

Цæмæй дæм уыдон бахæссой сæ хъаст.

Зæххон хъыгæй дæ зæххон фæндаг — астæрд,

Зæххон цинæй дæ тохы нысан — барст.

XII

Зæххон цинæй дæ тохы нысан — барст,

О хъарагъул! Дæу чи ивдзæн дæ посты?

Дæ фæлтæры рис хъахъхъæнын дæ носты

Дæуæн æрцыд Фыдыбæстæй фæдзæхст,

Цæмæй фæстагон базона, дæ ауæдз

Куыд бауагъта рæсугъд мыггæгты цард.

О хъарагъул! Дæ бынаты мæ бауадз

Æмæ чысыл нæ цингуывды æрбад.

Мæ зынты хай мын фидæн-бонтæй байстай,

Лæвар мын радтай а дунейы хур.

Æмæ кæддæр æрыгонæй цы уарзтай,

Уый абон, мард лæг, удæгасау кур,

Мæ размæцыд, мæ зарæг æмæ мастæй

Куыд уон æназым ме стыр хæсы цур.

XIII

Куыд уон аназым ме стыр хæсы цур?

Дæ фæдисы хъæр азæлы мæ риуы,

Тæхгæ-тæхын мæ бæллицимæ сиу и,

Фæцæуы цард, æрныгуылдзæни хур.

Уæд боныцъæх — мæ фæстаг уарзты цинаг —

Нæ ингæныл æрæппардзæн æртæх.

Æз равзæрдтæн дæуæй, мæ царды уидаг,

Æмæ нæ ногæй сиу кæндзæни зæхх.

Фæлæ уæддæр уыдзыстæм мах уæлæуыл:

Æндæр цардæн нæ цардæй ис бындур.

Æмæ зæххыл дæ номæнцой цы лæууы,

Уый сисдзæни йæхи уæхсчытыл хур.

Дæу та мæрдтæм хуыздæр амонд нæ хъæуы:

Дæ уæлæ — зæхх, дæ нывæрзæн — къæйдур.

XIV

Дæ уæлæ — зæхх, дæ нывæрзæн —къæйдур,

Мæ цæстысыг мæ уадултыл æрхъуызы.

Нылхъив, сонет, ирон удау, дæ хуызы

Мæ сусæг рис; мæ гуырысхо фæсур.

Мæ райдайæн! Дæ тыхджындæр тæмæнкалд

Дæ цоты зæххыл фидæны цæры,

Æмæ дæ зарæг д 'адзалыл нæ фæкалд,

Дæ иу царды сæдæ царды нæры

Æмæ хъысмæтæй адæймаг кæй дары,

Кæн уыцы хъыг дæ рæстдзинадæй мур.

Цæр алы рад, цæр алы лæджы кары,

Ды алкæмæн йæхи æвзагыл дзур,

Æмæ æмгарæн уарзын кæн æмгары.

Дæ уæлæ — зæхх, дæ нывæрзæн — къæйдур.

XV

Дæ уæлæ — зæхх, дæ нывæрзæн — къæйдур.

Мæ хъыг дæ ногæй бафтаудзæни цардыл —

Ныр уымæн ис æнæхæлгæ бындур.

Фæстæмæ тохмæ сыстадтæ мæ зарды —

Сæтт де 'хсарæй хæрам удтæн сæ ных,

Куыд ыссарай дæхи мæ уды ссагдæй.

Дæ уд рæсугъд æнкъарæны куы сæры

Æгас амонд — дæ зарæджы æмдых,

Хæлар дын уæд мæрдты бæстæм мæ кадæг,

Æз дæр хæссын тырысайæн дæ уарзт.

Æппæты растдæр трибуналы бадæг,

Зæххон цинæй дæ тохы нысан — барст,

Куыд уон æн 'азым ме стыр хæсы цур?..

Дæ уæлæ — зæхх, дæ нывæрзæн — къæйдур.


Автор: МАЛИЕВ Васо

Другие стихи автора