ЦÆЛКОСТИ ГУЙМАН

(Дигорон адæмон кадæнгæ)

Ка уи нæ зонуй Дигори коми

И сау хуæнхтæ ’ма и тар адæгти,

Ка некæд адтæй сумахæй уоми,

Уонæн ку кæнун мæ кадæнгити.

Ирæфмæ хæстæг, бæрзонд къæдзæхбæл,

Мингий Къаматæ бæргæ цардæнцæ,

Унгæг гьæунпги дæ бадгæ бæхбæл.

Æдзæстхезæй ду нæ бацудайсæ.

Фæззигон-еу сæ мæйдар æхсæвæ

Æ сау нимæтæй ку бамбæрзидæ,

Берæгьти неун, уади тух цæфæй

Зир-зир кæнидæ и нæзи гъæдæ.

Бæрзонд хуæнхтæбæл цауæни уогæй

Гуйман хаунæй некæд тæрсидæ,

Æ бонцаумæ йе Æфсатий дзогæй

Дуййемæй цауддæр ку нæ комидæ.

Æ топпи гьæртæй арви нæрæгау

Ку резиуонцæ гьæдтæ ’ма дортæ...

Сау хонхи сæрæй йе нæртон лæгау

Хæссагæ адтæй нард дзæбодуртæ.

Æфсатий фонсæн сæ кьæлæт сиутæй

Байдзаг кæнидæ гьæдин рагьæнтæ...

Нур æрæгвæззæг æ лæгьуз миутæй

Рацæйæвзаруй зуймон фæлхæнтæ...

Арф комæй думгæ æнæхатирæй

Ку рацæйцæуй футтитæ калгæй,

Цумасæхæццæ естæбæл хилæ’й-

Калгæ сæ кæнуй и бæрзонд билæй.

Уодхæссæгау уæд ку балæборуй

И уазал думгæ Гуймани къæсмæ,

Цума гьар бунат карзæй агоруй,

Цума фæззиндтæй рагон ихæсмæ.

Гъей мæгур зæронд,

Цæлкости Гуйман.

И тар æхсæвти уæззау сагьæстæй

Гуймани хуссæг нæбал ахæссуй.

Цæветтонги ма рагæй ахæст æй,

Хаттæй-хатт имæ уотæ фæккæсуй:

«Фудирай думгæ, мæ тæрегъæдæй

Уæзæги дорбæл ку байзаисæ.

Кæд уæддæр алкæд ду аци гьæдæй,

Гъæубæсти уодæй нæбал гьазисæ,

Бæндзуггайтæй нин зумæги дуармæ

Кумæ фæххæссис нæ хуасти мортæ!

Цæмæн бабæллис листæни гьармæ? -

Тухст ку фæуунцæ мæгур бийнонтæ». -

Фал уазал думгæ не гьосуй гьостæй,

Тауæра кæнуй каути хæрнæгьти, -

Хуаси пæскьутæ уæлтегъæ мостæй

Ку ниппурх кæнуй фалдзос къæдзæхти.

Сабити листæн бæргæ бамбæрзуй:

«Хуар ласунмæ уин далæ будурмæ

Цæун, - зæгьгæ, сæ йе ку байвæрзуй.-

Тагьд ку уодзæнæн, ма кæнтæ хъурмæ!

Кæд ме ’рбацудмæ рæстæги рахаст

Еу мингий уæддæр фæууодæнсидæ, -

Уæлхонхи бабæй дзæбодирти гьазт

Уæд фехалидæ уæ зæронд фидæ...»

Тасæнхæццитæй, медæхсæвигон

Ку рацæйцæуй æ хуссæнуатæй,

Гъæдин уæрдунбæл æ кьобор галти

Рæвдзæгомауæй ку баефтиндзуй.

Гъей, мæгур зæронд,

Цæлкости Гуйман.

Æ фæндаггаг нин дигорон хуарæй,

Дзугъуртæгомау, мингий губорæ,

Раст цума конд æй дони цæхуарæй, -

Уой хæццæ нигки -

Еу цигьди морæ.

Кæрдзин ниввæруй кьæсса-дзæкъоли,

Уой уæлдауæнмæ федар балвасгæй,

Рæурдуг кæнуй Къамати къоли,

Æ даргъ хъириймаг æ рагьи хæсгæй.

Гъæдин сæмæнбæл зулун цæлхитæ

Техъул-мехъулæй æрцæйзелунцæ, -

Кæми - гуппитæ, кæми - цæлхъитæ, -

Сæ фæндон лигьз над ку нæ ерунцæ.

Хæрзхаст адтæнцæ æ дууæ гали,

И цæлхитæ сæ ку не ’ййафунцæ...

Æхсинтти коммæ еци мæйдари

Тохæнтæ кæнгæй ку фæхъхъæрттæнцæ...

Æхсинтти комæн æ бæрзонд билæй

Ку рахауидæ дæ фудголи лæг! -

Рагæй нурмае дæр исæвди кирæ ’й,

Истгутæй даст æй æ тæккæ ниллæг!..

Галти сæрбонсбæл арæхстгай хуæстæй,

Зир-зир кодтонцæ æ сах уæргутæ,

Еци хауæнæй æхсæви цæстæй

Раервæзунцæ мингий «уæйгутæ»... 

Æнæ фидбилиз Дигори комæй

И сау гьæдæмæ ку раервазтæй,

Уæд фæззигон хор арви кæронæй

Æ тунтæй гьазгæ, бæргæ искастæй...

Æвеппайди уæд нæуæг сагьæстæ

Нæ бæлццон лæгмæ фæммедæг унцæ,-

Æнкъардæй уомæ нади фалдзæстæ

Æнахур кастæй ку бакæсунцæ.

Гъей мæгур зæронд,

Цæлкости Гуйман.

Æ цæугæ фæндаг ку фæддуех æй.

Ка си хуæздæр уа? Кæбæл си цæуа? -

Æ галти фæсте уобæл никъкьех æй,

Æхе ку фæрсуй: «Ци бакиндæуа?

Дæлæти цæугæй, æдасдæр бæргæ ’й,

Фал кустдзагьд галтæн æгæр идард æй, -

Уæллагбæл- тæссаг фудæмбæлæгæй,

Ку байайдагьон мæ дуйнней цардæй!»

Хорискæсæнмæ æ реу исхатгæй,

Арф зæрди бунæй бæргæ исковуй:

«Хуцаути хуцау, дунæ равардтай,

Мæгур фæндаггон дæуæй ку коруй, -

Фæййагъаз кæнæ, - мæ сабийтæбæл

Фæстæмæ дзæбæх куд исæмбæлон.

Цæудзæнæн, - зæгьуй, - æз уæлтегьтæбæл», -

Сехуар ку скæнуй и уæлнадгæрон...

Æзнаги дзаман, æзнаги рæстæг

Тар гьæди нæдтæ æдзæуæг æнцæ.

Æрттæбæл бадуй галтæмæ хæстæг,

Гъудитæй билтæ ку æзмæлунцæ.

Тæрсæ бæлæстæн сæ хораууæнттæ

Идардмæгомау ку фæццудæнцæ...

Сур-сур кæнунцæ и сауæдæнттæ,

Фæндаггон лæгæн уодæнцойнæ ’нцæ.

Думгæ рагьазуй... ’Ма бæрзонд тегьæй

Фезгули унцæ и бор сифтæртæ...

Нæ мæгур бæлццон цæмæн фæкъкъех æй? -

И тар гъæдæй цæуй æнахур гьæртæ!

Гъе уалдæнги дин Сурхи бæрзондæй

Гуйман абæргути ку æрæстæфуй, -

Хъириймаг исесуй æ рист фæсонтæй,

И пихсбунмæ уой ку бацæйгæлдзуй.

Гъей мæгур зæронд,

Цæлкости Гуйман.

...Мæнæ нур уобæл æртумугъ æнцæ

Хъал баделйатæ дууадæсемæй:

- Дæ фæндаг раст уа, кумæ цæугæ дæ,

Ду, хуарз зæронд лæг, уотæ еунæгæй?!

- Уæ гъуддаг раст уа, уой, дзæбæх адæм,

Будурмæ цæун æз хуар ласунмæ, -

Салан ку радтуй и баделйатæн

’Ма ку равзаруй хуæрзбон зæгьунмæ.

Ку нæ ’й уадзунцæ. Радугай уомæй

Гириз кæнунцæ зæрди дзæбæхæн.

Ка зæгъуй уонæй: «Райгæлдзæн комæй». -

Ка зæгъуй: «Хуарз æй татхати бæхъæн!..»

Уалдæнги уобæл сæ хестæр зустæй

Ку сгьæртæ кæнуй цæхæртæ калгæ,

Фæййервазтæ, дан, дæ уæззау кустæй!

Дæ дууæ галей цурддæр ихалгæ!

«Мæ дууæ гали - мæ хæдзаридартæ,

Мæ сабийти ма цæмæй дардзæнæн?

Хуцау уин кæд ес, адæм кæд айтæ,

Ниххатир кæнтæ мæ зæронд сæрæн!..»

«Уони ка задæй, еци гьоццитæ

Низзайдзæнæнцæ нæуæг гайлæгтæ!-

Анæй ба махæн бакæнæ цитæ,

Уомæн æма ду нæ уацайраг дæ»

Барæ дæ ку ес æнæ фуд мастæй

Дæхуæдæг нин сæ исуæгъдæ кæнæ!..»

Фал мæгур лæгмæ лиагъæ кастæй, -

Цæмæ гæсгæ сæ исуæгъдæ кæна?!

Гъей мæгур зæронд,

Цæлкости Гуйман.

Лигьстæй син, мæгур, æхе ку маруй,

Фал ибæл гъæрæй ку нихходунцæ,

Æ тæрегьæд си некæмæ гьаруй, -

И тæвингбæсти исрæмодзунцæ.

Уæрдуни æрттæ хæрдмæ исесгæй,

Æрагæлдзунцæ мæгур зæронди...

Уотæ рахаугæй, хъæбæр фæрресгæй,

Ку бацæуй е æ уоди сонти.

Æфсоййи бунæй ку ракодтонцæ

Мæгур Гуйманæн æ дууæ гали,

Надæй сæ еуварс ку расурдтонцæ,

Фæййаууон æнцæ и гъæди тари...

Будурмæ нæбал, - нæ хонхæрдæмæ

Фæттундзуй Гуйман æ фæндаг-фæндаг,

Ку фæммедæгуй е къотæртæмæ,

Ку си раскъæфуй æ даргь хъириймаг...

Æ зинаргъ хæзна - æ хъириймаги

Цæстиникьулдмæ йе ку раскъæфуй,

Сорун байдæдта и сау æзнæгти, -

Æ мингий зæрдæ мæстæй ку тæлфуй...

Абæргутæ уæд еу тарæ коми

Рæфтад кæнунбæл куд æрбадтæнцæ,

Уотемæй Гуйман феййафуй уони,

Еуварсмæ фехсуй æ цубур кæрцæ...

Нæ цауæйнон лæг æ уахъæри дзаг

Ку нигьгьæр кæнуй давæг «æфсадбæл»:

«Фæззиндтæй уæмæ уе ’фхуæрд уацайраг,

Æвзардзæнæй уæ уæ цъухи уагбæл!» -

Æхсунтæ, дин, сæ йе ку самайуй,

Æ али ракаст бунати уогæй...

Сæ еу иннемæ æнхусмæ уайуй, -

Нийгьæндæн æнцæ кæрæдзей тогæй...

Гъей, æрдунгин лæг,

Цæлкости Гуйман!

Хъæбæр цæф арсау æ топпадзагьдæй

Ку ниййазæлуй и фалдзос гьæдæ.

Еу ма си, зæгьуй, æ фур тагъд-тагьдæй

Ку нигьгъæр кæнуй: «Ци дорзæрдæ дæ!..

Еу ма ни уæддæр хабар хæссунмæ

Æгъдауи туххæй ку ниууадзисæ!

Нæхемæ нæмæ фонс фæккæнунмæ

Æнгьæл кæсунцæ нæ ниййергутæ!»

«Сумах ка задæй, гъе етæ бабæй

Ниййердзæнæнцæ нæуæг лæхъуæнтæ! -

Хабардзау марун æгæр æгадæ ’й,

Де ’мбал «уæздæнттæ» фæррохсаг уæнтæ! -

Фæццо фæдеси! Уе ’цæг хабæрттæ

Фегьосун кæнæ уæ баделйатæн! -

Фулдæр кæнæнтæ сæ ахуæн бæнттæ

Гиаур «уæздæнттæн» - æнæсæр хъалтæн!

Гъе фал син зæгъæ мæ фæдзæхститæ:

Æндæр хатт уонæй Гуймани нихмæ

Кадæр бабæтта æ сау гомелтæ, -

Багъæудзæнæй уой федар мæрсинтæ!..»

Уотемæйгай, дин, мингий зæронд лæг

«Цопп!» - ку разæгъуй æ къобор галтæн...

Хор йе ’фтуйæнмæ ку ’рцæуй ниллæг, -

Тунтæ фелвесуй Гуймани кадæн.

Уой лæгдзийнадæй, æ лæгигьæдæй

Цæмæдес ку ’нцæ æгомуг кæмттæ,

’Ма ин бæрзондæй и тар сау гьæдæй

Салан хæссунцæ нæ тæхгæ мæргьтæ...

Гъей, номдзуд зæронд,

Цæлкости Гуйман.

Гум-гумæй заргæй, зинтæ æвзаргæй,

Хуар фæццæйласуй æ сувæллæнттæн...

Æ зæрдæ - федар æ хъириймагæй,

Сор топпи хуасæ - æ изди фæттæн.

Гъей, номдзуд зæронд,

Цæлкости Гуйман!

Автор: БЕСАЕВ Тазрет (Тазе)